Lần đầu tiên Vedan thực hiện lời hứa!

Từ khi bị phát hiện xả nước thải chui ra sông Thị Vải, đến nay theo báo cáo của Vedan, đơn vị này đã thực hiện khá nhiều việc để khắc phục ô nhiễm môi trường. Đó là tháo bỏ toàn bộ hệ thống xả thải “chui”, tăng cường các công trình xử lý nước thải và dung dịch sau lên men… Vedan cũng sẽ hoàn tất trong năm nay về nộp phạt vi phạm hành chính, truy thu phí bảo vệ môi trường.

Bể chứa nước thải của Vedan trước đây.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đánh giá cao sự khắc phục của Vedan, nhưng nhận định: “Tôi đã từng làm việc với Vedan nhiều lần, nhiều năm nhưng đây là lần đầu tiên thấy Vedan thực hiện lời hứa. Nếu như Vedan làm từ 5-7 năm trước thì đâu có như hôm nay, chứng khoán đâu bị xuống, uy tín đâu bị mất?”.

Qua khảo sát ngày hôm trước, theo đánh giá của đoàn công tác, việc sông Thị Vải “trong” trở lại chỉ là kết quả bước đầu, vì nhờ… Vedan “giảm công suất và ngưng hoạt động của một số nhà máy, để đảm bảo nước thải sau xử lý đạt tiêu chuẩn trước khi thải ra môi trường”- báo cáo của Vedan.

Cụ thể, 4 nhà máy tạm ngừng hoạt động là Lysine, tinh bột mì tươi, PAG và nhà máy điện 12MW; giảm 67% công suất của các nhà máy khác. Tuy nhiên, hiện tại trong nhà máy Vedan vẫn còn ô nhiễm từ 21 hồ sinh học, “hôi thúi giống như sông Thị Vải trước đây, ruồi muỗi khủng khiếp”, tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh, không loại trừ nguồn nước này sẽ chảy ra ngoài khi gặp mưa lớn.

Do đó, theo Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên, việc khắc phục ô nhiễm bắt buộc phải thực hiện theo lộ trình, căn cơ bền vững, những hạng mục đang triển khai phải hoàn tất, ứng dụng công nghệ hiện đại nhất và có sự giám sát chặt chẽ của chính quyền địa phương. Nếu không, hệ thống xử lý sẽ bị “thử thách” khi sau này toàn bộ nhà máy hoạt động trở lại bình thường, lượng nước thải rất lớn!

Phát biểu tại cuộc họp, Đại tá Phan Hữu Vinh, Cục phó Cục Cảnh sát môi trường cho biết, Vedan ở Hà Tĩnh, Gia Lai, Bình Phước có vi phạm tương tự, yêu cầu công ty cũng phải khắc phục như đang thực hiện tại Đồng Nai.

Còn lén lút xả nước thải bẩn?

Qua khảo sát của đoàn công tác, bước đầu có tôm, cua, cá về sông Thị Vải nhưng rất ít, chỉ bằng 1/4 so với trước đây, do đó nếu nhiều người dân cùng đánh bắt sẽ không có hiệu quả. Tức là sự hồi phục chỉ mới bước đầu, nhưng dòng sông đang tiềm ẩn ô nhiễm rất lớn, như người dân kể lại với đoàn công tác, thỉnh thoảng có mùi nước thải bẩn, có thể vẫn còn tình trạng lén lút xả thải! Vì vậy, Bộ Tài nguyên-Môi trường phân định rõ trách nhiệm kiểm soát ô nhiễm trên bờ, dưới sông là của chính quyền địa phương. Do đó phải tiếp tục quan trắc, theo dõi sông Thị Vải. Nếu làm quyết liệt, khoảng 2 năm nữa dòng sông sẽ “khỏe mạnh” lên rất nhiều.

Nhằm bảo vệ môi trường sông Thị Vải, hiện nay các địa phương đã có kế hoạch hạn chế ô nhiễm, như tỉnh Đồng Nai tạm dừng cấp phép các khu công nghiệp dọc sông Thị Vải, Bà Rịa-Vũng Tàu hạn chế cấp phép 5 ngành nghề gây ô nhiễm cao, đó là: dệt nhuộm, hóa chất, phân bón, sắt thép và chế biến cao su. “Sau sự kiện Vedan, các doanh nghiệp nên “thức tỉnh”, đừng để cảnh sát, thanh tra môi trường vào cuộc sẽ “mất” nhiều lắm đấy. Vedan biết rõ nhất, từ khi xảy ra đến nay đã bị “mất” như thế nào”, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên khuyến cáo.

Bồi thường: thương lượng!?

“Ai gây ô nhiễm sông Thị Vải, đó là Khu công nghiệp Nhơn Trạch 1, Nhơn Trạch 2, Mỹ Xuân, Gò Dầu, Phú Mỹ và Vedan. Nhưng chủ yếu là Vedan, nếu không phải Vedan dừng công suất hoạt động của nhà máy thì sông Thị Vải không thể trong như hôm nay”, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên chỉ rõ. Tất nhiên, “thủ phạm” đã xác định nhưng việc bồi thường cho người nông dân bị thiệt hại như thế nào?

Theo ông Phan Văn Linh, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Đồng Nai, mới đây Công ty Vedan có văn bản gửi Hội Nông dân TPHCM, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu đồng ý hỗ trợ thiệt hại gồm 2 khoản, trực tiếp và gián tiếp. Đối với hỗ trợ trực tiếp, Vedan đồng ý chi 20 tỷ đồng, phân bổ Bà Rịa-Vũng Tàu 6 tỷ đồng, mỗi địa phương còn lại 7 tỷ đồng.

Về hỗ trợ gián tiếp, Vedan đồng ý chi 6 tỷ đồng nhằm lập một quỹ phúc lợi góp phần phát triển bền vững cho các huyện Long Thành, Nhơn Trạch (Đồng Nai), Tân Thành (Bà Rịa-Vũng Tàu), Cần Giờ (TPHCM) để chuyển đổi nghề nghiệp, khuyến nông, khuyến học, phát triển hạ tầng…

Ông Trần Ngọc Thới, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cho rằng cách giải quyết như vậy là không thỏa đáng, cần phải phân biệt rõ thế nào là hỗ trợ, thế nào là đền bù với tiêu chí cụ thể. Nông dân đầu tư nuôi thủy sản bị thiệt hại vì nguồn nước ô nhiễm là phải đền bù, chứ không thể nêu chung chung, chi vài tỷ đồng là xong. Còn hỗ trợ nên dành cho người dân sống bằng nghề chài lưới, bắt cá.

Trong khi đó, theo đại tá Phan Hữu Vinh, việc đền bù nông dân bị thiệt hại của Vedan chưa xứng đáng. Nên thực hiện theo quyết định trước đây của Bộ Tài nguyên-Môi trường là thành lập tổ công tác liên ngành với sự tham gia của các nhà khoa học, thiệt hại sẽ đánh giá đầy đủ, có cơ sở thuyết phục hơn.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho rằng, về nguyên tắc, ai gây ra ô nhiễm thì phải khắc phục. Ở đây trách nhiệm chính là Vedan. “Tôi thiên về hiệp thương, đưa ra tòa phức tạp cho cả hai bên. Vedan phải có trách nhiệm với người dân, phải thỏa đáng cho cả người dân và Vedan. Trên thế giới tôi chưa biết, nhưng tại Việt Nam muốn làm ăn yên ổn thì người dân xung quanh phải yên ổn”, Bộ trưởng ví von.

Lương Thiện-SGGP