Thảm hoạ dồn dập là dấu ấn nặng nề khó phai trong lòng nước Nhật và bạn bè thế giới. Nó tái hiện lại thảm họa kinh hoàng  trong vòng hơn 100 năm qua, đó là trận động đất tại Tokyo năm 1923 và Kobe năm 1995.

Cảnh đổ nát trên đường phố Sendai sau động đất. Ảnh: AP

Trận động đất lịch sử xảy ra lúc 14h46’ giờ địa phương ngày 11/3 kéo dài khoảng 2 phút, với tâm chấn nằm sâu 10 km dưới Thái Bình Dương và cách Tokyo 382 km về phía đông bắc. Với cường độ mạnh 9,0 độ Richter, đây là trận động đất dữ dội nhất từng được ghi lại trong lịch sử Nhật Bản (trận động đất lịch sử tại Tokyo năm 1923 mạnh 7,9 độ Richter).

Tuy nhiên, hậu quả khủng khiếp nhất không phải do động đất trực tiếp gây ra, mà do cơn sóng thần cao tới 10 mét quất thẳng vào vùng bờ biển phía đông bắc Nhật Bản, với hàng chục thành phố duyên hải hứng chịu trực tiếp. Hai thiên tai liên tiếp gây ra “thảm hoạ quốc gia chưa từng có” tại Nhật, theo lời mô tả của Thủ tướng Naoto Kan.  Số người chết trong thảm hoạ không ngừng tăng. Ngoài hơn 3.000 người được xác định chắc chắn đã thiệt mạng còn có hàng chục nghìn người khác được coi là mất tích, do đó con số tổn thất cuối cùng về người sẽ còn tăng cao. Truyền thông Nhật ước tính tổng số người thiệt mạng do thảm hoạ kép gây ra có thể sẽ vượt quá 10.000 người chỉ tính riêng tại quận Miyagi, khu vực bị tàn phá nặng nề nhất. Thành phố lớn nhất bị sóng thần tấn công là Sendai có dân số 1 triệu người, nơi một sân bay đã bị san phẳng.

Các quận duyên hải đông bắc Nhật chịu ảnh hưởng nặng nhất gồm Iwate, Miyagi, Fukushima, Ibaraki và Chiba. Ngoài thành phố lớn Sendai thì các đô thị nhỏ hơn là Rikuzentakada, Kesennuma, Ofunato, Ishinomaki và Minamisanriku thuộc quận Miyagi và Iwate cũng tan hoang vì thảm hoạ kép.

Ước tính các công ty bảo hiểm trên khắp thế giới có thể thiệt hại tới 50 tỷ USD sau thảm hoạ tại Nhật Bản. Nền kinh tế nước này chao đảo, trong đó thị trường chứng khoán Tokyo sụt giảm 5%. Các nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động dẫn đến nhiều vùng bị cắt điện kéo dài trong khi các vùng khác thiếu hụt nghiêm trọng, khiến sản xuất bị đình trệ tại nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Xe cộ và nhà cửa bị sóng thần cuốn trôi tại Nhật Bản đầu giờ chiều nay. Ảnh: Sky News

Kênh NHK cho biết khoảng 310.000 người được đưa đến nơi sơ tán và nhiều người trong số họ không được sử dụng điện. Lực lượng phòng vệ Nhật Bản đang huy động tới 40% quân số gồm khoảng 100.000 binh sĩ cùng 250.000 cảnh sát và nhân viên cứu hộ tới vùng đông bắc để khắc phục hậu quả.

Sân bay thành phố Sendai tan hoang do động đất và sóng thần. Ảnh: AP

Một loạt các ông lớn của nền kinh tế Nhật Bản như Sony, Toyota, Nissan hay Honda đang phải đóng cửa nhà máy do ảnh hưởng vụ động đất kinh hoàng ngày 11/3. Kinh tế Nhật đang ở trong tình trạng "không thể tồi tệ hơn" do tác động kép từ khủng hoảng cuối năm ngoái và thiên tai của năm nay.

Sony, Toyota, Nissan và Honda là một trong số các doanh nghiệp đóng cửa nhà máy.
Theo các nhà kinh tế, trận động đất và sóng thần có tác động lớn đến nền kinh tế Nhật, nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới, dù vẫn còn quá sớm để đưa ra đánh giá. Nhưng họ cho rằng thiệt hại sẽ không nghiêm trọng như trận động đất năm 1995 ở Kobe.

Tập đoàn điện tử khổng lồ Sony có 6 nhà máy, 4 ở Miyagi và 2 ở Fukushima, nằm ở đông bắc Nhật Bản, khu vực vừa bị ảnh hưởng bởi động đất. "Sản xuất ở tất cả các nhà máy tạm thời sẽ ngừng lại", Sue Tanaka làm ở bộ phận truyền thông của tập đoàn, cho biết. "Tập đoàn chưa biết mất bao lâu mới khởi động lại các hoạt động. Nó phụ thuộc vào mức độ của thiệt hại. Chúng tôi đang chờ thông tin cập nhật về mức độ tàn phá".

Những chiếc xe bị đè nát do động đất ở thành phố Mito. Ảnh: AFP

Công ty Toyota cho biết ba nhà máy đã ngừng hoạt động và có thiệt hại với một số đại lý nên họ đang kiểm tra xem tình trạng hiện thời của các nhà cung cấp thế nào.Nissan đóng cửa 4 nhà máy và thông báo có 2 nhân viên bị thương. Trong khi đó, Honda ngừng sản xuất tại 2 nhà máy và có 1 nhân viên thiệt mạng, khoảng 30 nhân viên bị thương.


Viện nghiên cứu kinh tế thuộc ĐH Macqarie (Úc) nhận định tâm chấn của trận động đất mới nhất nằm ngoài biển trong khi tâm chấn của trận động đất năm 1995 nằm rất gần thành phố Kobe. Theo họ, khu vực chịu thiệt hại nhiều nhất bởi thiên tai ít quan trọng hơn Kobe về mặt kinh tế bởi Kobe từng là một trong các cảng biển quan trọng nhất của Nhật Bản.

Trận động đất ở Kobe làm 6.400 người thiệt mạng, khoảng 300.000 người mất nhà cửa và gây thiệt hại ước tính 10 nghìn tỷ yên (tương đương 100 tỷ đôla Mỹ ở thời điểm đó)


Tuy nhiên, Capital Economics nói thêm rằng Nhật Bản có sự chuẩn bị tốt hơn để đối phó với các thảm họa như thế này so với hầu hết các nước trên thế giới.
Họ chỉ ra rằng mặc dù hoạt động kinh tế thường giảm sau các sự cố lớn nhưng mặt khác việc xây dựng lại sau đó lại đẩy mạnh nhu cầu mua bán và giúp nền kinh tế thoát khỏi bờ vực khủng hoảng.

Theo ước tính của họ, cường độ trận động đất này tương đương với trận động đất ở Niigata năm 2004 gây thiệt hại 30 tỷ đôla.

Một ngôi nhà cao tầng bốc cháy sau động đất. Ảnh: BBC

GDP giảm 0,4% ngay sau đó nhưng lại tăng lên gần 1% trong vòng 6 tháng sau.
David Cohen, bình luận viên kinh tế của Action Economics, cũng đồng ý với nhận định đó. "Trong thời gian ngắn hạn, thiệt hại có thể làm giảm 1% GDP của đất nước", ông nói. "Mặc dù vậy, nó sẽ trở lại trạng thái cân bằng trong thời gian dài hạn. Hoạt động tái xây dựng sẽ mang lại sự tăng trưởng. Nó có thể xoay theo hướng tích cực trong vòng 12 tháng".

Cohen cho rằng cũng sẽ có sự lo ngại về thiệt hại liên quan đến năng suất và sản xuất công nghiệp có thể chịu hậu quả do thiệt hại gây ra.

Nồng độ chất phóng xạ xung quanh nhà máy tăng giảm thất thường sau khi xảy ra nổ và hơn 200.000 người sống trong bán kính 20 km quanh nhà máy Fukushima 1 và 10 km quanh Fukushima 2 đã được sơ tán. Trong khi đó, ngày 13/3 Nhật tiếp tục ban bố tình trạng khẩn cấp tại nhà máy điện nguyên tử thứ hai là Onagawa vì mức phóng xạ cao bất thường được ghi nhận tại đây.

Tàu sân bay Mỹ USS Ronald Reagan đến Nhật để tham gia cứu nạn đã quay đầu vì sự gia tăng chất phóng xạ.

Các chuyên gia  hạt nhân đang hối hả bơm nước biển vào làm mát hai lò phản ứng số 1 và số 3 của nhà máy Fukushima 1 để ngăn chặn nguy cơ tan chảy hạt nhân. Chính quyền Nhật thừa nhận mức độ phóng xạ xung quanh nhà máy xảy ra sự cố này đã vượt quá mức an toàn cho phép và có ít nhất 22 người đang được điều trị vì phơi nhiễm phóng xạ. Trong khi đó sự an toàn của nhiều nhà máy điện hạt nhân khác trên miền Đông Bắc Nhật Bản vẫn còn là ẩn số. ThiỆt hại cho nền kinh tế Nhật bản sẽ là một trang thống kê dài trong tuần tới.

Tấn Đức – E-INFO