Trên thế giới, kể từ khi tờ báo điện tử Diễn đàn Chicago (Chicago Tribune) ra đời vào tháng 5/1992, trong chưa đầy hai thập kỷ, báo điện tử đã chiếm lĩnh thị trường báo chí trên thế giới nhờ vào sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin. Các ứng dụng từ công nghệ máy tính đã giúp báo điện tử trở nên ngày càng hấp dẫn cả về nội dung lẫn hình thức. Sự cập nhật nhanh chóng tin tức, không giới hạn về không gian và thời gian, các hình ảnh rõ ràng, sắc nét, video minh họa sinh động và những hiệu ứng kỹ thuật khác là ưu điểm vượt trội của loại hình báo chí này. Người xem không chỉ được cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí. Hơn nữa, ngoài việc cung cấp tin tức như các loại báo chí truyền thống, báo điện tử còn là một công cụ lưu trữ với số lượng tin bài cực lớn, dễ dàng tìm kiếm và truy xuất thông tin nhanh chóng.

Báo điện tử đang là xu thế truyền thông toàn cầu. Ảnh: Internet

Bên cạnh đó, tốc độ truyền dẫn internet ngày càng được nâng cao đã kéo theo tốc độ cập nhật tin tức cũng được tăng lên đáng kể. Nhiều sự kiện quốc tế và trong nước được các báo cập nhật hàng giờ, thậm chí từng  phút. Ngoài ra, một ưu điểm khác của báo điện tử chính là khoản chi phí, thời gian mà độc giả bỏ ra không nhiều nhưng có thể nắm bắt được  một lượng thông tin đa dạng và phong phú. Do thấy được nhu cầu tìm kiếm thông tin trên internet của độc giả ngày càng cao, nhiều tờ báo điện tử đã ra đời với những thế mạnh và đặc thù riêng. Từ đó, tạo nên sự cạnh tranh giúp nâng cao chất lượng nội dung, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của độc giả.

 

Báo mạng đang phát triển mạnh ở Việt Nam. Ảnh: Internet

Bắt đầu từ năm 2000 trở đi các hãng thông tấn như AFP, Reuter…các đài truyền hình như CNN, NBC…các tờ báo như New York Times, Washington Post…đều có tờ báo điện tử của mình. Đó không chỉ là thêm một phương tiện để công chúng dễ theo dõi mà còn là một hình thức kinh doanh dễ sinh lợi qua việc bán quảng cáo, nội dung thông tin trên tờ báo. Trong năm qua, doanh thu quảng cáo từ báo điện tử ở Mỹ đã vượt qua doanh thu quảng cáo trên báo in, ở châu Âu cũng gần tương đương, và được dự đoán sẽ bắt kịp với truyền hình trong vòng một thập niên tới. Ngày nay, sự phát triển lớn mạnh của các thiết bị cầm tay như máy tính xách tay, máy tính bảng, điện thoại thông minh đã góp phần làm cho việc đọc báo mạng ngày càng dễ dàng và thuận tiện, và được dự đoán sẽ trở thành con đường phát triển chủ đạo của truyền thông trong tương lai.

Đọc báo bằng điện thoại di động. Ảnh: Internet

Tại Việt Nam, ngày nay, báo điện tử đang dần chiếm ưu thế trước báo in, báo hình. Một nghiên cứu cho thấy trong năm 2011, sử dụng internet hàng ngày đã vượt qua radio (23%) và báo giấy (40%) để trở thành phương tiện thông tin được sử dụng phổ biến nhất tại Việt Nam với tỷ lệ 42%. Theo Bộ Thông tin & Truyền thông, tính đến tháng 8/2011, nước ta có 53 báo điện tử đã được cấp giấy phép hoạt động . Mặt khác tính đến cuối tháng 9/2011 nước ta có khoảng  4,1 triệu thuê bao internet với tốc độ truyền dẫn đạt 9.79 Mb/giây (số liệu của NetIndex). Với những gì đang diễn ra, có thể nói, báo điện tử Việt Nam đang đứng trước cơ hội rất lớn trong việc chiếm lĩnh thị trường truyền thông trong nước.

Tuy nhiên ở nước ta, sự phát triển mang tính toàn cầu của  báo điện tử dường như bị cản trở bởi kiểu phát triển manh mún, sai lệch, thậm chí nguy hại của nhiều website tin tức. Báo điện tử Việt Nam ra đời không hề chậm so với thế giới, sự phát triển của báo điện tử ở Việt Nam cũng khá hơn rất nhiều quốc gia khác nhưng nhìn vào thực trạng báo mạng ở nước ta hiện nay thì có nhiều điều đáng lo ngại. Nhiều vấn đề nảy sinh không những không giúp ngành báo mạng nước ta phát triển hơn mà còn làm ảnh hưởng đến “văn hóa đọc” của người xem.

Nếu như, trên thế giới, những người hoạt động trong lĩnh vực báo điện tử đã nhận ra sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng tin bài trong việc thu hút độc giả lâu dài thì ở nước ta vấn đề này lại đang bị xem nhẹ. Việc chạy theo tốc độ tin tức mà bỏ qua những yếu tố quan trọng của báo chí như ngôn ngữ, chính tả, văn phong, bản quyền thông tin… là lỗi chung của rất nhiều tờ báo mạng hiện nay. Bên cạnh đó, một số trang báo vì thu hút độc giả mà sẵn sàng đưa những tin tức sai lệch, gây sốc hoặc nói xấu lẫn nhau… Nhiều trang báo điện tử xem việc đăng tải những thông tin giật gân để thu hút khán giả là hướng phát triển chính mà bỏ qua văn hóa, đạo đức báo chí. Mặt khác, doanh thu toàn thị trường quảng cáo Việt Nam ba quý đầu năm 2011 vẫn tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt khoảng 600 triệu USD. Trong đó, doanh thu quảng cáo trên các báo, nhất là báo điện tử chiếm tỷ lệ không nhỏ.  Trước hấp dẫn của các nguồn thu lớn từ quảng cáo, nhiều tờ báo điện tử sẵn sàng thu hẹp nội dung tin tức để dành cho quảng cáo, thậm chí xen nhiều đường dẫn quảng cáo vào nội dung bài viết, gây khó chịu cho người đọc. Một số hình ảnh, nội dung quảng cáo trên các báo mạng lại phản cảm đi ngược với tiêu chí hoạt động của tờ báo nói riêng và ngành truyền thông nói chung.

Một nguyên nhân khác làm ảnh hưởng đến chất lượng của báo mạng ở Việt Nam là tốc độ truyền dẫn. Mặc dù, các nhà cung cấp dịch vụ internet ở nước ta luôn khằng định cố gắng nâng cao chất lượng nhưng thực tế thì  người dùng vẫn luôn phàn nàn về tình trạng rớt mạng, truy cập lúc được lúc không, chất lượng không ổn định, chập chờn… Ngoài ra, an ninh mạng cũng là một vấn đề cần được lưu ý. Việc báo VietNamNet liên tiếp bị tin tặc tấn công trong năm 2010 là lời cảnh báo đến sự phát triển của các báo điện tử hiện nay.

Đọc báo trên máy tính bảng. Ảnh: Internet

Do phát triển quá nhanh và không có sự quản lý chặt chẽ, báo điện tử ở Việt Nam đang dần làm mất đi những ưu điểm vốn có. Thay vào đó là những tiêu cực và bất cập  đang diễn ra ngày càng gia tăng. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến ngành truyền thông mà còn ảnh hưởng lớn đến nhận thức và suy nghĩ của công chúng. Thiết nghĩ cần có  cách nhìn chính xác cũng như định hướng phát triển đúng đắn hơn về báo điện tử ở nước ta. Từ đó, mới phát huy được hết những ưu việt của loại phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại này.

MN - Einfo