(E-info) Những chuyển biến của ngành phát thanh và truyền hình tại Nhật Bản chắc sẽ có nhiều điểm đáng chú ý đối với những nước đang trên đà phát triển kinh tế như Việt Nam. Đây là một công cụ tác động mau lẹ làm tăng trưởng nền kinh tế trong thời gian ngắn.
Ngành phát thanh và truyền hình Nhật Bản đang đứng trước thời kỳ biến đổi lớn trong các năm 1996 và 1997 dưới ảnh hưởng của việc tự do hóa quy chế trong ngành thông tin liên lạc thế giới và thành tựu phát triển của kỹ thuật công nghệ. Đặc biệt, việc chuyển tải thông tin từ người này đến người khác bằng hình ảnh với nội dung phong phú đã tác động sâu sắc đến tâm lý, tình cảm của mỗi người.
Bước vào thời đại truyền hình đa kênh
Hiện nay, giới truyền hình Nhật Bản đang nhanh chóng tiếp cận với thời đại truyền hình đa kênh. Hai hình thức đi đầu là truyền hình số qua vệ tinh nhân tạo và truyền hình cáp (CATV) qua đường dây tải chương trình hữu tuyến được kéo tới các địa phương. Truyền hình Nhật Bản sắp bước vào thời kỳ mới, thời kỳ bùng nổ thông tin với khoảng 300 kênh truyền hình. Người xem có thể lựa chọn những chương trình ưa thích từ kho thông tin phong phú này. Quiyền quyết định không phải là bên cung cấp chương trình mà chuyển sang phía người xem. Tâm lý đó được coi là có thể góp phần kích hoạt nền kinh tế.
Truyền hình số qua vệ tinh bắt đầu pttrong hai năm 1996 và 1997 với 3 hệ thống là PerfecTV, DirecTV và J Sky B, Tổng số kênh của 3 hệ thống này vào khoảng 300 kênh. Hệ thống J Sky B do Ruber Murdoch và Son Massayoshi thành lập nên. Murdoch được coi là vua thông tin đại chúng, sinh ra ở Ôx-trây-lia và hiện nay chủ yếu hoạt động ở Mỹ. Còn Son Masayoshi là giám đốc công ty Soft Multimedia của Nhật đang gây xôn xao dư luận thế giới. Hai người đang đặt kế hoạch cải tổ hệ thống thông tin đại chúng của Nhật Bản hướng tới thế kỷ XXI. Nhật Bản hiện tại đã sử dụng truyền hình qua vệ tinh với kỹ thuật analog. Cũng có chương trình truyền hình sử dụng vệ tinh vốn cho mục đích thông tin liên lạc. Có sự khác biệt lớn giữa truyền hình qua vệ tinh và hình thức truyền hình phát sóng thông qua ăng-ten lắp đặt trên mặt đất từ trước đến nay. Đối với hình thức phát sóng trên mặt đất, phạm vi sóng phát nhỏ hẹp từ 50 đến 100km cho nên phải xây dựng từ 30 đến 50 trạm phát sóng lớn để phủ sóng trên toàn nước Nhật, gây tốn kém tiền của và công sức. Trong khi đó, truyền hình qua vệ tinh có thể phủ sóng toàn quốc chỉ bằng một thiết bị chuyển tiếp đặt trên vệ tinh, được phóng lên phía trên dường xích đạo. Một vệ tinh có khả năng chuyển tiếp khoảng 20 kênh ngay cả bằng kỹ thuật analog sử dụng từ trước đến nay nên các vệ tinh truyền hình, vệ tinh thông tin được phóng lên liên tiếp, hiện nay đã có trên 20 chương trình truyền hình qua vệ tinh phủ sóng toàn quốc. Truyền hình phát sóng trên mặt đất thông thường sử dụng từ 5 đến 10 kênh ở từng địa phương. Bên cạnh Đài truyền hình quốc gia NHK thu tiền của người xem làm kinh phí hoạt động, có 5 đài truyền hình tư nhân khác (hoạt động dựa trên thu nhập từ quảng cáo) là NTV, TBS, Fuji TV, TV Asahi, TV Tokyo đặt trụ sở tại Tokyo. Vì vậy nếu tổng hợp với những hệ thống hiện có thì có thể xem chương trình trên khoảng 30 kênh. Trong tình hình đó, truyền hình qua vệ tinh sử dụng kỹ thuật số được triển khai. Nhờ vào kỹ thuật số, có thể sử dụng một thiết bị chuyển tiếp đạt công suất gấp 8 lần so với kỹ thuật analog. Không chỉ truyền hình mà đồng thời cung cấp kênh truyền âm thanh số với chất lượng âm thanh cao. Nhờ có kỹ thuật số mà số kênh được mở rộng lên gấp 10 lần. Sự phổ cập nhanh chóng của CATV kiểu đô thị Để bắt được sóng truyền hình qua vệ tinh, từng gia đình phải đặt ang-ten chuyên nhận sóng cỡ nhỏ, đường kính khoảng 30cm, hướng lên không gian có vệ tinh nằm cố định phía trên đường xích đạo. Nhưng phương thức mạng CATV bắt sóng bằng ang-ten cỡ lớn rồi phát đến từng hộ gia đình thông qua mạng cáp vẫn phổ biến hơn. Phương thức này đòi hỏi phải có hợp đồng thuê bao với đài CATV đa kênh kiểu đô thị, số lượng hợp đồng này bắt đầu tăng lên nhanh chóng từ năm 1994 và đến cuối năm 1996 đã có tới 3 triệu hộ thuê bao. Trong vòng 3 năm, con số này đã tăng vọt lên gấp khoảng 3 lần. Trong chính sách phát triển thông tin đa phương tiện của Nhật Bản có việc tự do hóa quy chế CATV nên hai hãng TCI, Time Warner của Mỹ phối hợp với các công ty thương mại tổng hợp của Nhật là Sumitomo và Itochu đã bắt đầu triển khai tích cực hoạt động trên thị trường Nhật Bản. Ngoài ra, các hãng lớn như Fujitsu, NEC, Toshiba, Matsushita cũng tham gia vào lĩnh vực CATV, làm tăng số lượng người sử dụng. NTT cũng đang tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực này từ hoạt động thông tin liên lạc. CATV sẽ càng phát triển hơn nữa và chắc chắn đó sẽ là đòn bẩy gia tăng truyền hình qua vệ tinh.
Nhưng vấn đề lại ở chỗ khi có nhiều kênh như vậy thì liệu có thể cung cấp được những chương trình truyền hình hấp dẫn hay không.
Tập trung sự chú ý của người xem bằng cách chuyên môn hóa các chương trình Trong các chương trình truyền hình qua vệ tinh sử dụng kỹ thuật analog từ trước đến nay, thông tin cung cấp được chia làm ba thể loại chính. Tất cả đều là những chương trình được phân chia đặc biệt theo từng lĩnh vực chuyên môn nhằm thu hút sự chú ý của người xem. Loại thứ hai là kênh chuyên về giải trí có nội dung rất đa dạng. Ví dụ như kênh chuyên về âm nhạc. Loại chương trình này lại được chia thành các kênh như âm nhạc được hâm mộ chủ yếu là nhạc Mỹ, âm nhạc đang thịnh hành của Nhật. Cũng có kênh với người dẫn chương trình giới thiệu những thông tin mới nhất về âm nhạc. Đây cũng là dịp giới thiệu các bài hát mới của Nhật Bản với giới âm nhạc thế giới. Trong loại kênh về giải trí cũng có một số kênh phim truyền. Có kênh phát những bộ phim nổi tiếng trong thập niên 60 hay 70, có kênh mang đến cho người xem những bộ phim mới nhất và cũng có kênh phát toàn những phim hoạt hình thú vị, ly kỳ dành cho trẻ em. Loại thứ ba là kênh chuyên về thể thao. Ở Nhật Bản gần đây có kênh truyền hình trực tiếp và phát lại toàn bộ các trận đấu bóng đá nhà nghề giải cúp quốc gia được nhiều người hâm mộ, hay kênh truyền hình trực tiếp tập trung vào các trận đấu của một đội bóng chày nhà nghề nào đó. Kênh phát bóng rổ Mỹ, bóng đá Mỹ cũng thu hút người xem. Sự hâm mộ trong thể thao không còn ranh giới quốc gia nữa. Tất nhiên, ngoài các kênh chuyên môn này, chương trình cung cấp thông tin tổng hợp qua vệ tinh của đài NHK cũng gây được sự chú ý. Đài NHK sản xuất phim truyền hình nhiều tập, phát liên tục như phim “Oshin” đã từng thu hút người xem ở Việt Nam. Chương trình ưa thích này phát đi phát lại nhiều lần trên phương tiện thông tin đại chúng như vậy và trở thành chương trình hấp dẫn người xem ở cả khu vực châu Á. Những bí quyết mà Nhật Bản tích lũy được trong hoạt động truyền hình vào thời đại đa kênh là những kinh nghiệm quý báu có thể rất có ích cho các nước khác.