Để có cái nhìn tổng quan về thế giới dân số đang tăng nhanh từng ngày. Chúng ta hãy cùng E-info khỏa sát các con số sau đây:

- Hiện tại  dân số thế giới có 60% là người châu Á: Hơn 4 tỉ người trong tổng số 7 tỉ sống tại châu Á. Tiếp theo là châu Phi (hơn 1 tỉ người), châu Mỹ (gần 1 tỉ người) và châu Âu (750 triệu người). Ngoài ra, cứ 5 người sẽ có 2 người mang quốc tịch Trung Quốc hoặc Ấn Độ.

- Đa số con người sống trên hành tinh tập trung tại các đô thị: Hơn 3,5 tỉ người trên 7 tỉ cư dân địa cầu sống tại các khu thị tứ. Số lượng các “siêu đô thị”, tức thành phố trên 10 triệu dân, cũng tăng từ 2 thành phố vào năm 1950 lên 20 trong năm nay.

- Tổng số người vị thành niên chiếm khoảng 2 tỉ : Trong 7 tỉ người sẽ có hơn 50% dưới 29 tuổi và 25% dưới 15 tuổi, chỉ có 600 triệu người trên 65 tuổi, gây áp lực lớn về việc làm. Tuy nhiên sự phân bố sẽ không đồng đều giữa các nước. Tại Uganda, 1/2 dân số dưới 15 tuổi trong khi tỷ lệ này tại Nhật chỉ 1/8

Nhà sinh vật toán học Tiến sĩ Joel E. Cohen, , Trưởng Phòng thí nghiệm về dân số trường đại học Rockefeller và đại học Columbia, tác giả cuốn sách “Trái đất có thể nuôi nổi bao nhiêu người?” phân tích một cách sâu sắc về tình hình phát triển dân số thế giới với những hệ lụy và gợi ý giải pháp. Tình trạng dân số tăng nhanh và đông đúc!Liệu trái đất có nuôi nổi chúng ta?

Ấn Độ có tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng cao nhất thế giới. Ảnh BBC

Cả thế giới luôn chú ý đến vấn đề bức bách đó là liệu trái đất có thể nuôi sống 7 tỷ người hôm nay và thêm 3 tỷ nữa trong tương lai gần là vào cuối thế kỷ này? Liệu sự gia tăng về số lượng hộ gia đình, thành phố, mức tiêu thụ vật chất và lượng rác thải có tương ứng với nhân phẩm, sức khỏe, chất lượng môi trường và khả năng thoát khỏi đói nghèo? Trên thực tế, thế giới có khả năng nuôi sống, cấp nhà ở và làm giàu cho nhiều người hơn nữa trong ngắn hạn. Trong khoảng thời gian từ năm 1820, vào buổi bình minh của thời đại công nghiệp, đến năm 2008, khi nền kinh tế thế giới bước vào suy thoái, sản lượng kinh tế tính theo đầu người đã tăng mười một lần.

Trong hơn 3 thập niên qua tuổi thọ con người tăng gấp 3 lần, đạt mức trung bình của thế giới là 70 tuổi. Từ năm 1950 đến nay, số con trung bình của một người phụ nữ đã giảm từ 5 xuống còn 2,5. Dân số thế giới tăng trung bình hiện nay là 1,1%/năm, chỉ bằng một nửa tỷ lệ số tăng trong những năm 1060. Tỷ lệ tăng chậm lại cho phép các gia đình và xã hội tập trung vào chăm sóc con cái thay vì chú ý đến số lượng.

Thế giới  vẩn còn bất an với những con số gây đau long nhân loại: gần nửa dân số thế giới sống với 2 USD/ngày. Ở Trung Quốc con số đó là 36%, ở Ấn Độ là 76%. Hơn 800 triệu người sống trong nhà ổ chuột. Hơn 800 triệu người mù chữ chủ yếu là phụ nữ.

Một người nông dân xách những xô nước từ một hồ khô cạn để tưới rau tại tỉnh Giang Tây, Trung Quốc.

Gánh nặng đè lên vai các nhà lãnh đạo tại các quốc gia  phải giải quyết trợ cấp cho khoảng 850 đến 925 triệu người đang gặp khó khăn trong an ninh lương thực hoặc bị suy dinh dưỡng nặng, hầu hết ở châu Phi và khu vực Nam Á, Trong đó trên một nửa số trẻ em bị thấp còii do đói kinh niên. Trong khi thế giới sản xuất ra 2,3 tỷ tấn lương thực trong năm 2009-10 – đủ lượng calo để nuôi dưỡng từ 9 đến 11 tỷ người – nhưng chỉ có 46% lương thực được đem nuôi người. Gia cầm gia súc lấy đi 34% , và 19% đem sử dụng trong công nghiệp như chế dầu sinh học, chế tạo chất bột và chất dẻo.

Hàng chục nghìn người Somalia phải rời bỏ nhà cửa để "hành quân" tới các trại tị nạn.

Trong số 208 triệu trường hợp mang thai năm 2008, có 86 triệu trường hợp ngoài ý muốn và trong đó có 33 triệu trường hợp sinh con ngoài kế hoạch. Và vấn đề sinh con ngoài ý muốn không phải là toàn bộ vấn đề: Năm 2002, thuốc tránh thai được phát tự do tại Niger, nước có tỷ lệ mang thai cao nhất thế giới. Những người phụ nữ Niger lấy chồng ở tuổi trung bình là 15,5 tuổi, và năm 2006 những người vợ và chồng ở nước này muốn có một số con tương ứng là 8,8 và 12,6 con trong mỗi gia đình.

Hàng năm có khoảng 2/3 lượng nước ngọt trên trái đất dùng cho nông nghiệp. Trong nửa thế kỷ tới, khi thu nhập cá nhân tăng, người ta sẽ tìm mua những loại nông sản cần nhiều nước hơn. Các thành phố và các ngành công nghiệp sẽ đòi hỏi một lượng nước nhiều gấp 3 lần lượng nước hiện có ở các nước đang phát triển.

Cùng với thời gian, nhu cầu của con người trên hành tinh đã gia tăng một cách vô cùng to lớn, mặc dù khí quyển, các đại dương và các châu lục giờ đây không rộng lớn hơn lúc loài người mới sinh. Hiện đã có trên 1 tỷ người sống không đủ nguồn nước ngọt tái sinh.

 Tình trạng cung cấp nguồn nước sạch sẽ thiếu trầm trọng tại khu vực bắc châu Phi, Ấn Độ, Trung Quốc, một số khu vực ở châu Âu, phía đông nước Australia, phía tây nước Mỹ và nhiều nơi khác. Thay đổi khí hậu sẽ làm tăng lượng nước cho nông nghiệp ở Bắc Mỹ và châu Á nhưng làm giảm nước ở châu Phi, Mỹ Latinh và vùng biển Caribê. Câu chuyện tương tự cũng sẽ xảy ra đối với đất trồng trọt, đánh bắt cá quá mức và lượng khí thải carbon và ni-tơ vào khí quyển.

Mọi người xếp hàng nhận viện trợ lương thực tại Mogadishu, Somalia.

Nửa thế kỷ tới sẽ chứng kiến sự thay đổi rất lớn trong cân bằng địa chính trị của các con số: số lượng con của mỗi phụ nữ sẽ giảm hơn, số các hộ gia đình nhỏ hơn nhưng hơn nhiều, một dân số ngày càng già hơn, và số thành phố sẽ nhiều hơn và phát triển hơn. Trong một số lĩnh vực, việc tăng dân số ít quan trọng hơn việc tăng số hộ gia đình. Nếu mỗi gia đình đều có tủ lạnh riêng, máy điều hòa, TV và xe hơi riêng thì nhu cầu tiêu thụ năng lượng trung bình sẽ tăng lên trong khi số thành viên trong mỗi gia đình sẽ giảm đi.

Theo thống kê trong vòng 5 ngày dân số đô thị ở các nước đang phát triển tăng thêm một triệu người, chí ít là trong vòng từ nay đến năm 2030, trong khi dân số nông thôn sẽ giảm. Nhiều thành phố sẽ “ăn mất” phần đất nông nghiệp. Và gần một nửa tăng trưởng dân số đô thị sẽ diễn ra tại các thành phố có số dân dưới 500.000 người trước năm 2015.

Khu ổ chuột bên cạnh khu dân cư cao cấp tại thành phố Johannesburg - Nam Phi - ảnh: Tấn Đức E-info

Cuộc cách mạng dân số già đang diễn ra ở các nước phát triển hơn. Nó sẽ tràn lan toàn cầu vào cuối thế kỷ này. Trước năm 2070, dân số người già sẽ nhiều hơn số trẻ em dưới 15 tuổi, và lúc đó sẽ chỉ có 3 người trong tuổi lao động so với hai người không trong tuổi lao động. Sức ép về kéo dài “tuổi lao động” sẽ ngày càng bức bách.

Thống kê của Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) cho thấy sau 50 năm thực hiện KHHGĐ, mức sinh ở Việt Nam giảm mạnh với một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ hiện trung bình chỉ có 2 con. Năm 2011, quy mô dân số ước đạt 87,8 triệu người. Tuổi thọ bình quân đạt 73, tăng 4,3 tuổi so với năm 2010 và ước đạt 73,2 tuổi trong năm 2011 nhưng tuổi thọ bình quân khỏe mạnh chỉ đạt 66 tuổi.

Khu dân cư tập trung tại thành phố Johannesburg - Nam Phi - ảnh: Tấn Đức E-info

Việt Nam có mật độ dân số thuộc nhóm cao trên thế giới: 259 người/km2. Diện tích đất canh tác bình quân đầu người ngày càng thu hẹp, chỉ còn 0,1 ha/người, bằng 1/4 mức diện tích canh tác tối thiểu để đảm bảo an ninh lương thực, theo tiêu chuẩn của FAO.

Báo cáo của Quỹ Dân số LHQ vừa công bố vào cuối tháng 10/2011 tại Hà Nội, Việt Nam hiện có nhóm dân số trẻ lớn nhất trong lịch sử với 1/3 dân số cả nước ở độ tuổi từ 10-24 tuổi. Nếu được đầu tư đúng mức, đây sẽ là lợi thế đáng kể trong việc phát triển kinh tế, xã hội. Đặc biệt, nước ta đang có cơ cấu “dân số vàng” với người trong độ tuổi lao động tăng lên. Dự kiến số người trong độ tuổi lao động đạt cực đại với khoảng 70 triệu người vào giữa thế kỷ 21. Nếu biết tận dụng, “dân số vàng” sẽ  giúp tăng 30% tổng sản phẩm quốc dân và tăng tích lũy để đầu tư phát triển.

Dân nhập cư kiếm ăn khắp các thành phố lớn ở Nam Phi - ảnh: Tấn Đức E-info

Song hành cùng sự phát triển dân số trên thế giới . Việt Nam sẽ đối mặt thách thức khác là dân số nước ta đang già đi với tốc độ nhanh chóng, gây áp lực mạnh đến đảm bảo an sinh xã hội. Dự báo, đến năm 2020, số người cao tuổi sẽ quá 10 triệu người, chiếm trên 10% dân số, sau đó mỗi thập niên sẽ tăng thêm khoảng 5 triệu người và đạt 28 triệu người vào giữa thế kỷ 21.

Nếu chúng ta sử dụng của cải của mình – vật chất, môi trường, nhân lực và nguồn tài chính – nhanh hơn chúng ta làm ra thông qua gia tăng qua tiết kiệm và đầu tư, thì chúng ta sẽ đẩy gánh nặng cái giá phải trả cho sự thịnh vượng một số người đang hưởng thụ hôm nay cho các thế hệ mai sau. Tình trạng mâu thuẫn giữa một bên là các ưu đãi ngắn hạn vốn đang chỉ đạo các tổ chức chính trị và kinh tế của chúng ta, và thậm chí cả gia đình chúng ta, và một bên là nguyện vọng dài hạn của chúng ta là rất nghiêm trọng.

Chúng ta  hãy nhìn thẳng vào thực tế môi trường đang dần dần cạn kiệt các tài nguyên thiên nhiên. Chúng ta cần đánh giá tăng trưởng về thịnh vượng, phải tính xác suất để mỗi đứa trẻ được sinh ra sẽ là điều mong muốn và được chăm sóc tốt và có triển vọng về một cuộc sống tốt đẹp. Thế giới đoàn kết để bảo tồn và sử dụng năng lượng, nguồn nước, đất đai, vật chất và nguồn đa dạng sinh học mà chúng ta được ban tặng một cách thông minh hơn.

Khu dân nghèo cạnh các mỏ vàng ở thành phố Johannesburg - Nam Phi - ảnh: Tấn Đức E-info

Cả thế giới đang gióng lên hồi chuông cảnh báo. Dân số tăng nhanh đồng hành với sự gia tăng tội phạm và sự tàn phá môi trường do nhu cầu tăng lên của con người phát sinh ra. Đã đến lúc thế giới phải có những hành động thiết thực và rộng khắp để thúc đẩy nhân phẩm, sáng tạo, tính cộng đồng,… Các quốc gia cần quan tâm đặc biệt đến kế hoạch chăm sóc cho môi trường sinh học và vật lý của nhân loại bằng những việc làm cụ thể. Không phải chỉ về số lượng người sinh sống trên trái đất, và cũng không phải bằng các cách tính lệch lạc như về GDP, mà chính là bằng cách đáp ứng những nhu cầu cơ bản của con người. Trước thực trạng gia tăng dân số trên thế giới nước ta cần phải có tầm nhìn chiến lược và hành động cấp quốc gia. Những thách thức và cơ hội cho Việt Nam khi được đánh giá là quốc gia trẻ trên thế giới đang đến với chúng ta.

MBA Lưu Hoàng Vân E-INFO